ایستادن روبهروی یک دوست، آمادهکردن غذا یا مسواکزدن در حالت ایستاده، برای بسیاری از افراد دارای آسیب نخاعی میتواند تجربهای دور از دسترس باشد. اکنون یک اسکلت بیرونی رباتیک به نام Eve با هدف کمک به انجام همین فعالیتهای روزمره، گام مهمی به سوی استفاده خانگی برداشته است.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مجوز عرضه تجاری این دستگاه را که محصول شرکت فرانسوی Wandercraft است، صادر کرده است. Eve با استفاده از موتورهای الکتریکی و سامانه کنترل تعادل، به کاربر کمک میکند بایستد و حرکت کند؛ بدون آنکه برای حفظ تعادل به عصا یا واکر متکی باشد.
با این حال، نکته مهم این است که Eve جایگزین ویلچر نیست و استفاده از آن نیز به معنای بینیازی کامل از مراقب نخواهد بود. این دستگاه برای موقعیتهایی طراحی شده است که ایستادن و حرکت در حالت عمودی، اهمیت بیشتری از جابهجایی با ویلچر دارد.
اسکلت بیرونی Eve چیست و چه کاربردی دارد؟
اگزواسکلت یا اسکلت بیرونی، سازهای پوشیدنی است که در بیرون بدن قرار میگیرد و به حمایت از اندامها یا حرکتدادن آنها کمک میکند. در مدلهای رباتیک مانند Eve، موتورهای الکتریکی و حسگرها نیز در ایجاد حرکت و حفظ تعادل نقش دارند.
Eve برای کمک به بزرگسالان دارای آسیب نخاعی طراحی شده است تا بتوانند برخی فعالیتهای روزمره را در حالت ایستاده انجام دهند؛ از جمله:
- گفتوگو با دیگران در ارتفاع چشم؛
- مشارکت در آمادهسازی غذا؛
- انجام کارهای شخصی مانند مسواکزدن؛
- ایستادن و جابهجایی در محیط مناسب داخل خانه.
به گفته شرکت سازنده، افراد دارای آسیب نخاعی در سطوح مختلف ستون فقرات میتوانند برای استفاده از این دستگاه ارزیابی شوند، مشروط بر اینکه توانایی کار با جویاستیک کنترلی را داشته باشند. البته مناسببودن دستگاه برای هر فرد به ارزیابی پزشکی، ابعاد بدن و سایر شرایط استفاده نیز بستگی دارد.
Eve چگونه تعادل کاربر را حفظ میکند؟
این دستگاه مانند یک جلیقه سخت و ساختاریافته روی بدن قرار میگیرد و با بستهایی در نواحی تنه، کمر، رانها، ساقها و پاها ثابت میشود. تکیهگاه سر، تکیهگاه دستها، میله ایمنی جلویی و دستگیره پشتی نیز بخشهای دیگر آن را تشکیل میدهند. دستگیره عقب به مراقب اجازه میدهد در صورت نیاز به پایدار نگهداشتن کاربر کمک کند.
۱۲ موتور در نواحی مفصل ران، زانو و مچ پا حرکت دستگاه را ایجاد میکنند. همزمان، حسگرهای داخلی بهطور پیوسته وضعیت تعادل را در حالت ایستاده و هنگام حرکت پایش میکنند تا سامانه بتواند اصلاحات لازم را انجام دهد.
ویژگی برجسته Eve، همین قابلیت حفظ خودکار تعادل بدون نیاز به عصا یا واکر است؛ قابلیتی که شرکت سازنده آن را یکی از تفاوتهای اصلی این محصول با نسلهای قبلی اسکلتهای بیرونی معرفی میکند.
کنترل حرکات با جویاستیک
پیش از تحویل دستگاه، متخصصان آن را متناسب با قد، طول پاها و دامنه حرکتی مفاصل کاربر تنظیم میکنند. سپس فرد از طریق جویاستیکی که با توانایی حرکتی دست او سازگار شده است، حرکتهای مختلف را کنترل میکند.
این حرکتها شامل موارد زیر هستند:
- نشستن و برخاستن؛
- راهرفتن به جلو و عقب؛
- چرخیدن؛
- برداشتن گام به طرفین؛
- انتقال وزن از یک پا به پای دیگر در حالت حرکت آزادتر.
حداکثر سرعت Eve برابر با ۰٫۲۵ متر بر ثانیه، معادل حدود ۰٫۹ کیلومتر بر ساعت است. این سرعت پایین بهصورت عمدی و با هدف حفظ ایمنی در نظر گرفته شده است.
طبق مشخصات اعلامشده از سوی شرکت سازنده، هر بار شارژ کامل باتری امکان استفاده تا چهار ساعت را فراهم میکند. همچنین، به گفته شرکت، در صورت تمامشدن شارژ، موتورها از مدار حرکت خارج میشوند و سازوکار ترمز، کاربر را بهآرامی به سمت زمین پایین میآورد تا از سقوط ناگهانی جلوگیری شود.
نتایج مطالعه بالینی Eve چه بود؟
بر اساس گزارش منتشرشده، صدور مجوز FDA با اتکا به مطالعهای انجام شده است که در بنیاد کسلر و مرکز پزشکی امور کهنهسربازان جیمز جی. پیترز اجرا و در نشریه Journal of Visualized Experiments منتشر شده است.
در این مطالعه، ۱۶ فرد دارای آسیب نخاعی به همراه مراقبانشان شرکت کردند:
- هفت نفر آسیب نخاعی در سطوح بالای گردن و تتراپلژی داشتند؛ یعنی فلجی که هر چهار اندام را تحت تأثیر قرار میدهد.
- ۹ نفر دچار آسیب نخاعی در ناحیه بالایی پشت و پاراپلژی بودند؛ یعنی فلجی که اندامهای تحتانی را درگیر میکند.
پس از غربالگری پزشکی، تنظیم دستگاه و چهار جلسه آموزش، همه افراد همراه با مراقبانشان دو آزمون اصلی مطالعه را با موفقیت پشت سر گذاشتند. این آزمونها شامل برخاستن، راهرفتن و نشستن مجدد در مدت سه دقیقه، و آزمون راهرفتن ششدقیقهای با پیمودن حداقل مسافت تعیینشده بود.
عملکرد کاربران در فعالیتهای روزمره
نتایج گزارششده نشان داد:
- ۱۵ نفر از ۱۶ نفر توانستند دستگاه را در کمتر از ۱۰ دقیقه بپوشند.
- همه شرکتکنندگان توانستند دستگاه را در کمتر از ۱۰ دقیقه از بدن خارج کنند.
- نزدیک به ۶۹ درصد به سرعت راهرفتن هدفگذاریشده رسیدند.
- ۸۷٫۵ درصد هر شش فعالیت روزمره مورد آزمون، مانند بازکردن در یا آشپزی، را انجام دادند.
- عملکرد کاربران با ادامه جلسات آموزشی بهتدریج بهتر شد.
عوارض و رویدادهای ایمنی
در طول مطالعه، ۱۷ رویداد مرتبط با ایمنی ثبت شد که هشت مورد آن مستقیماً با دستگاه ارتباط داشت. موارد گزارششده عمدتاً شامل تحریک پوستی و اسپاسم عضلانی بود. همچنین یک مورد سقوط بدون آسیب ثبت شد.
هیچیک از شرکتکنندگان به دلیل نگرانیهای ایمنی از مطالعه خارج نشدند. با این حال، نتایج یک مطالعه ۱۶نفره را نباید به معنای مناسببودن یا بیخطر بودن دستگاه برای همه افراد دارای آسیب نخاعی دانست.
محدودیتهای استفاده از اسکلت بیرونی Eve
Eve برای استفاده در فضای داخلی و روی سطوح صاف و هموار طراحی شده است. بنابراین، نمیتوان از آن بهعنوان وسیلهای برای حرکت در تمام محیطها استفاده کرد.
طبق محدودیتهای اعلامشده، استفاده از دستگاه در شرایط زیر مجاز نیست:
- پلهها، جدولها و سطوح شیبدار؛
- کف خیس یا یخزده؛
- محیطهای شلوغ و پرازدحام؛
- خیابانها و معابر عمومی.
از نظر ابعاد بدنی نیز وزن کاربر نباید بیشتر از ۱۰۰ کیلوگرم و قد او نباید بیشتر از ۱۹۴ سانتیمتر باشد. محدودیتهای دیگری برای طول پا و عرض لگن نیز وجود دارد که باید هنگام ارزیابی بررسی شوند.
آیا استفاده از Eve بدون حضور مراقب امکانپذیر است؟
خیر؛ طبق شرایط اعلامشده، هنگام استفاده از دستگاه باید همیشه یک مراقب آموزشدیده و دارای تأییدیه حضور داشته باشد.
بنابراین، لازم است میان «حفظ تعادل بدون عصا و واکر» و «استفاده کاملاً مستقل و بدون نظارت» تفاوت قائل شد. Eve میتواند نیاز به کمک فیزیکی مستقیم در برخی فعالیتها را کاهش دهد، اما الزام حضور مراقب همچنان برقرار است.
فرایند آمادهسازی کاربر و مراقب شامل غربالگری از راه دور، جلسات حضوری بالینی و یک دوره آموزشی پنججلسهای است. دستگاه نیز با تجویز پزشک و پس از ساخت و تنظیم متناسب با کاربر، برای استفاده در منزل تحویل داده میشود.
قیمت، پوشش بیمه و وضعیت عرضه
شرکت Wandercraft از آغاز فروش Eve در ایالات متحده خبر داده است. به گفته این شرکت، مدیکر، نظام سلامت کهنهسربازان و بیمههای جبران خسارت شغلی هزینه دستگاه را برای برخی بیماران آمریکایی پوشش میدهند. امکان تأمین مالی نیز برای سایر متقاضیان مطرح شده است.
در گزارش مبنا، قیمت هر دستگاه اعلام نشده و زمانبندی مشخصی نیز برای عرضه در سایر کشورها ارائه نشده است. همچنین، این خبر به معنای عرضه Eve یا برخورداری آن از پوشش بیمه در ایران نیست.
جایگاه Eve در توانبخشی و ارتوپدی فنی
اسکلتهای بیرونی رباتیک مانند Eve نشاندهنده گسترش فناوریهای کمکی برای افراد دارای محدودیت حرکتی هستند. هدف این ابزارها، فراهمکردن امکان انجام برخی فعالیتها و افزایش مشارکت فرد در زندگی روزمره است؛ نه درمان آسیب نخاعی یا جایگزینی همه وسایل کمکحرکتی.
در انتخاب هر وسیله کمکی، از ارتزها تا فناوریهای رباتیک، تناسب وسیله با وضعیت جسمی، توانایی کنترل، شرایط محیط زندگی و اهداف فرد اهمیت دارد. در مورد Eve نیز ارزیابی تخصصی و آموزش کاربر و مراقب، بخش جداییناپذیر استفاده ایمن است.
جمعبندی
اسکلت بیرونی Eve با حفظ خودکار تعادل و کنترل از طریق جویاستیک، امکان تازهای برای ایستادن و انجام برخی فعالیتهای روزمره در افراد دارای آسیب نخاعی فراهم میکند. دریافت مجوز عرضه تجاری FDA، گام مهمی در مسیر دسترسی کاربران آمریکایی به این فناوری محسوب میشود.
با این حال، محدودیت استفاده در محیطهای داخلی و هموار، شرایط مشخص بدنی، نیاز به تجویز پزشک و الزام حضور مراقب آموزشدیده، نشان میدهد که این فناوری هنوز راهکاری مناسب برای همه افراد و همه موقعیتها نیست. Eve را باید ابزاری مکمل برای موقعیتهای مشخص زندگی روزمره دانست، نه جایگزینی کامل برای ویلچر.
منبع: Wandercraft
یادآوری پزشکی: این مقاله در وبسایت کلینیک ارتوپدی فنی فرامرز با هدف اطلاعرسانی منتشر میشود و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا تجویز تخصصی نیست. معرفی این فناوری نیز به معنای موجودبودن یا ارائه آن در کلینیک نیست.