درد آرتروز زانو می‌تواند راه‌رفتن، بالا رفتن از پله و کارهای روزمره را دشوار کند. در کنار درمان‌هایی مانند ورزش‌درمانی، مدیریت وزن و دارو، پژوهشگران در حال بررسی روشی هستند که به‌جای تمرکز صرف بر کاهش درد، به تغییر نیروهای واردشده به زانو هنگام راه‌رفتن می‌پردازد: بازآموزی راه‌رفتن.
در یک کارآزمایی بالینی منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در مجله The Lancet Rheumatology، پژوهشگران بررسی کردند که آیا تغییر کوچک و شخصی‌سازی‌شده در جهت قرارگیری پا می‌تواند به افراد مبتلا به آرتروز بخش داخلی زانو کمک کند یا نه. نتایج امیدوارکننده بود، اما این روش به ارزیابی تخصصی نیاز دارد و به معنی درمان قطعی آرتروز نیست.
بازآموزی راه‌رفتن چیست؟
بازآموزی راه‌رفتن برنامه‌ای است برای یادگیری الگوی حرکتی تازه، با هدف تغییر نحوه توزیع نیرو در اندام هنگام حرکت. در این پژوهش، پژوهشگران زاویه پیشروی پا را بررسی کردند؛ یعنی جهت قرارگیری پا نسبت به مسیر حرکت، از حالتی که پنجه کمی به داخل می‌چرخد تا حالتی که کمی به بیرون متمایل است.
تغییر این زاویه می‌تواند بر نیروهای واردشده به بخش‌های مختلف زانو اثر بگذارد. اما یک زاویه مشخص برای همه مناسب نیست: چیزی که ممکن است بار وارد بر زانوی یک فرد را کاهش دهد، لزوماً برای فرد دیگر مؤثر نیست.
پژوهش چه روشی را بررسی کرد؟
در این کارآزمایی، ۶۸ فرد مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط در بخش داخلی زانو به‌طور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. شرکت‌کنندگان گروه مداخله در شش جلسه با استفاده از بازخورد حرکتی تمرین کردند تا به الگوی راه‌رفتنِ متناسب با شرایط خود برسند. زاویه هدف برای هر فرد پس از ارزیابی انتخاب می‌شد و شامل تغییر ۵ یا ۱۰ درجه‌ای پنجه به داخل یا بیرون بود.
گروه مقایسه نیز بازخورد دریافت کرد، اما تمرین آن‌ها حفظ زاویه طبیعی راه‌رفتن‌شان بود. پژوهشگران وضعیت شرکت‌کنندگان را پس از یک سال بررسی کردند.
نتایج پس از یک سال چه بود؟
در مقایسه با گروه کنترل، گروه بازآموزی شخصی‌سازی‌شده به‌طور میانگین ۱٫۲ واحد کاهش بیشتر در درد بخش داخلی زانو در مقیاس عددی درد گزارش کرد. پژوهشگران همچنین کاهش بیشتری در یکی از شاخص‌های بار مکانیکی واردشده به زانو مشاهده کردند.
در تصویربرداری MRI، تغییرات شاخص T1ρ در غضروف تحمل‌کننده وزنِ بخش داخلی ران نسبت به گروه کنترل کمتر بود. این شاخص می‌تواند به پژوهشگران درباره ویژگی‌های بافت غضروف اطلاعات بدهد؛ بااین‌حال، نتیجه MRI به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که غضروف ترمیم شده یا روند آرتروز متوقف شده است. در شاخص تصویربرداری T2 تفاوت معناداری میان گروه‌ها گزارش نشد.
بنابراین، یافته‌ها نشانه‌ای امیدوارکننده از کاهش درد و تغییر در برخی شاخص‌های بارگذاری و تصویربرداری هستند، اما برای نتیجه‌گیری درباره اثر بلندمدت یا کاربرد این روش برای همه افراد کافی نیستند.
آیا این روش به‌اندازه دارو مؤثر است؟
گاهی نتایج این پژوهش با اثر داروهای رایج مقایسه می‌شود، اما مطالعه مستقیماً بازآموزی راه‌رفتن را با یک داروی مشخص مقایسه نکرده است. بنابراین نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که این روش «به‌اندازه دارو» مؤثر است. نتیجه دقیق‌تر این است که میزان کاهش درد گزارش‌شده در یک سال، در قیاس غیرمستقیم با برخی برآوردهای منتشرشده برای داروها قابل توجه بوده است.
یافته پژوهش سال ۲۰۲۶ چه چیزی اضافه می‌کند؟
در پژوهشی جداگانه که در سال ۲۰۲۶ در Clinical Biomechanics منتشر شد، یک برنامه شش‌هفته‌ای بازخورد حرکتی بررسی شد. در گروهی که بازخورد درباره الگوی راه‌رفتن دریافت کرده بودند، یکی از شاخص‌های گشتاور زانو حدود ۷٫۶ درصد کاهش نشان داد و این تغییر تا پیگیری یک‌ماهه حفظ شد. بااین‌حال، در آن مطالعه تغییر معناداری در زاویه پیشروی پا دیده نشد.
این پژوهش از امکان اثرگذاری بازآموزی حرکتی بر برخی شاخص‌های بیومکانیکی حمایت می‌کند، اما مداخله و نتیجه‌های آن با کارآزمایی سال ۲۰۲۵ یکسان نیست؛ بنابراین نباید آن‌ها را یک روش یا یک نتیجه واحد تلقی کرد.
چرا نباید زاویه پا را خودسرانه تغییر داد؟
چرخاندن پنجه به داخل یا خارج بدون ارزیابی ممکن است به کاهش بار زانو منجر نشود و در برخی افراد حتی نیرو را به شکل نامطلوبی تغییر دهد. در پژوهش سال ۲۰۲۵، زاویه مناسب هر فرد با بررسی راه‌رفتن و بازخورد حرکتی انتخاب شد؛ نسخه‌ای یکسان برای همه به کار نرفت.
اگر آرتروز زانو دارید، تغییر عمدی الگوی راه‌رفتن را بدون مشورت با پزشک یا متخصص توان‌بخشی آغاز نکنید. ارزیابی باید شدت و محل علائم، الگوی حرکت، توان عضلانی و شرایط کلی فرد را در نظر بگیرد. بازآموزی راه‌رفتن نیز جایگزین ارزیابی پزشکی یا سایر درمان‌های توصیه‌شده نیست.
جمع‌بندی
بازآموزی شخصی‌سازی‌شده راه‌رفتن روشی در حال بررسی برای کمک به کاهش درد آرتروز بخش داخلی زانو و تغییر بار مکانیکی هنگام حرکت است. کارآزمایی سال ۲۰۲۵ نتایج امیدوارکننده‌ای پس از یک سال گزارش کرده، اما این یافته‌ها به معنی درمان قطعی، بازسازی غضروف یا مناسب‌بودن روش برای همه نیستند. تشخیص و تنظیم هر برنامه حرکتی باید با ارزیابی تخصصی انجام شود.
منابع پژوهشی
- Uhlrich SD و همکاران. “Personalised gait retraining for medial compartment knee osteoarthritis: a randomised controlled trial.” The Lancet Rheumatology, 2025. DOI:
10.1016/S2665-9913(25)00151-1. - Wan Y و همکاران. “Six-week biofeedback gait retraining programme for people with knee osteoarthritis: A randomised controlled trial.” Clinical Biomechanics, 2026. DOI:
10.1016/j.clinbiomech.2026.106776.